وب سايت شخصي مهدي كاظمي

PDF چاپ نامه الکترونیک

 

به نام خدا

87/1/24 - مهدي كاظمي

عبور از پيش فرض ها

ما روزانه با مسايل متعددي مواجه مي شويم که از قبل راه حل هاي آماده اي را براي آن ها تدارک ديده ايم. وقتي با يکي از دوستان مان برخورد مي کنيم به او سلام مي کنيم. و اگر با فرد ناشناسي برخورد داشته باشيم، از کنارش مي گذريم. هنگام تدريس استاد، حرف نمي زنيم. هنگام عبور از خيابان، ابتدا سمت چپ را نگاه مي کنيم و بعد سمت راست را. دست رد به تعارفِ سيگار مي زنيم يا در اماکن عمومي مسقف سيگار نمي کشيم. به پيرمردِ مستمندِ مسيرِ خانه به دانشگاه، هيچ محلي نمي گذاريم و به کودکِ کبريت فروش، به راحتي کمک مي کنيم. پی گیریم از جزئیات ماجراي تصادف دو اتومبيل مطلع شويم. هرگز به رشته هاي هنري يا علوم انساني براي آينده ي تحصيلي مان فکر نمي کنيم. سود را هدفِ کسب و کار ها تلقي مي کنيم. با ناراحتي دوستمان ناراحت مي شويم و هزاران مثال ديگر. در اين چند سطر به اين راه حل هاي آماده، پيش فرض خواهيم گفت.

فوايد و مضراتِ پيش فرض ها

اين راه حل هاي آماده و فوري فوايدِ زيادي دارند. روشن ترين فايده ي آن ها، بالابردنِ سرعتِ تصميم گيري هاست. قطعا اگر قرار باشد هر بار که مي خواهيم از خيابان رد شويم، روي درستي پيش فرض نگاه به سمت چپ و راست، فکر کنيم، ديگر هيچ وقتي براي کارهاي ديگر پيدا نخواهيم کرد. اما اين فايده، در عين اهميت، مهمترين فايده ي پيش فرض ها نيست. فايده ي مهم تر، آرامشِ نسبتا پايداري است که پيش فرض ها به ما مي بخشند. اين آرامش را ممکن است در هنگامِ برخورد با کودکِ تهيدست تجربه کرده باشيد. هنگامي که به صورتِ پيش فرض اين افراد را شايسته ي دستگيري مي دانيد و بدونِ فکر به او کمک کرده و خودتان را از عذابِ وجدانِ کمک نکردن آزاد مي کنيد. اين فايده از اين جهتِ مهم است که شما بدون آرامش با داشتنِ وقتِ بسيار هم نمي توانيد کارهاي بزرگ انجام دهيد ولي از زماني کم با داشتنِ آرامشِ روحي مي توانيد حتی معجزه ها بيافرينيد.

با وجودِ فوايدِ ذکر شده، در صورتي که پيش فرض ها را آگاهانه انتخاب نکرده باشيم، ممکن است از بسياري از راه حل هاي بهينه ي ديگر غافل بمانيم. ممکن است فايده ي ناشي از يک پيش فرض در صورتِ اشتباه بودنِ آن به مراتب کمتر از راه حل بهينه اي باشد که با کنار نهادنِ آن، قابل دست يابي است. بنابراين مرورِ کليه ي پيش فرض ها براي بررسي درستي آن ها، پذيرفتنِ آگاهانه يا تغيير آگاهانه ي آن ها، حداقل يک بار در تمامِ عمر قابل توصيه است. اين مرور را با استفاده از واژه ي «عبور» در عنوان اين مقاله بيان کرده ايم.

انواع پيش فرض ها

اما بررسي کليه ي پيش فرض ها نه امکان پذير است و نه قابل توصيه. و روشن است که عمر محدودِ ما مجالِ بررسي کليه ي آن ها را نمي دهد. بايد هوشمندانه تر با اين پيش فرض ها برخورد کرد. در ادامه چارچوبي ارايه خواهد شد که به بررسي انتخابي پيش فرض ها کمک مي کند. البته هيچ ادعايي در خصوصِ برتري اين چارچوب بر ساير چارچوب ها نیست و احتمالا شما با کمي فکر کردن مي توانيد چارچوبِ مناسب تري پيدا کنيد.

همه ي پيش فرض ها را با يک ميزان تلاش و عميق نگري نمي توان يافت. از اين زاويه و از نظرِ ميزان اثري که پيش فرض ها دارند مي توان آن ها را به دو دسته تقسيم کرد.

پيش فرض هاي روشن

منظور از پيش فرض هاي روشن، پيش فرض هايي هستند که به سادگي با داشتنِ انگيزه ي يافتنِ پيش فرض ها قابل دستيابي هستند. اين پيش فرض ها مثل سيگار نکشيدن در مراکز عمومي يا نگاه کردن به سمت چپ و راست خيابان، از اين جهت که از يک سري قراردادهاي اعتباريِ اجتماعي ناشي شده اند، به سادگي مشاهده مي شوند. البته اين پيش فرض ها عموما نيز توجيهِ روشنِ عقلي داشته و عقل سليم بر رعايتِ آن ها صحّه مي گذارد. از ويژگي هاي بسيار مهم ديگر اين نوع پيش فرض ها که تا حدي نااميد کننده نيز هست، کم اثر بودنِ رعايتِ آگاهانه ي آن ها يا تغيير آگاهانه ي آن ها در زندگي است. به همين جهت صرفِ انرژي و زمان براي شناسايي اين پيش فرض ها چندان بهينه نيست.

پيش فرض هاي مبهم

پيش فرض هاي مبهم، برخلافِ پيش فرض هاي روشن، به سادگي قابل دستيابي نيستند. در عين حال، رعايتِ آگاهانه يا تغييرِ آگاهانه ي آن ها اثراتِ شگرف در زندگي مي گذارد. ادامه ي تحصيل در رشته اي خاص، در پيش گرفتنِ شيوه ي خاصي از زندگي، چگونگي برخورد با حوادثي در زندگي و برخوردِ خاص با اقشار مختلف از مثال هاي اين پيش فرض ها محسوب مي شوند. اين پيش فرض ها برخلافِ پيش فرض هاي روشن، عموما در نگاه اول پشتوانه هاي محکمِ عقلي نداشته و با کمي تفکر قابل تغيير هستند. چه دليل خردپسندانه اي وجود دارد که مانع از ادامه ي تحصيلِ شما در رشته هاي هنر، علوم انساني يا حتي دروس حوزوي مي شود؟ چه مسئله اي باعث مي شود که شما قصد ادامه ي تحصيل تا درجه ي دکتري داشته باشيد؟ يا به کارشناسي بسنده کنيد؟ چه دليلي بر برگزيدنِ زندگي روزمره ي ديگران يا زندگي خاصِ اقشار تحصيل کرده داريد؟ چرا شيوه ي عرفا، فقها، راهبان يا مرتاضين را انتخاب نمي کنيد؟ همه ي اين ها سوالاتي هستند که با کمي تغيير، زندگي را زير و رو مي کنند. و البته به اين سادگي هم، قابل استخراج و انتخاب نيستند.

پيش فرض هايي که به خاطرِ فرهنگ يک جامعه يا نحوه ي نگرشي خاص از طبقه اي که در آن زندگي مي کنيد يا گروهي که در آن عضويت داريد به شما تحميل مي شوند، از اين دسته اند. معمولا اين پيش فرض ها به خاطر اين فشارهاي گروهي و اجتماعي اگر قابلِ شناسايي باشند، قابل تصحيح و تغيير نيستند. پيروزي بر اين پيش فرض ها، اراده اي پولادين مي خواهد. شايد واژه هاي جوّ يا مد را بتوان معادلِ نمونه هاي موقتي اين پيش فرض ها محسوب کرد.

چگونگي استخراج پيش فرض ها

براي استخراج و اصلاح پيش فرض ها، به ويژه پيش فرض هاي مبهم، از يک سو بايد توانايي نگرش درجه دوم به مسايل را کسب کنيد. و از سوي ديگر با فعاليت هايي اين توانايي را به کار ببنديد.

بدست آوردنِ توانايي نگرش درجه دوم به مسايل خود نيازمند دو چيز است. کسب فضاي نگرشي درجه دوم با استفاده از مطالعاتِ درجه دوم مثل مطالعه در نحوه ي تفکر انسان، مطالعه در پشتوانه هاي قرادادهاي اجتماعي، مطالعه ي فلسفه ي امور (مثل فلسفه ي علم) و ... . و کسب بصيرت لازم براي به کاربستنِ اين فضاي فکري کسب شده با تفکر، بازپروري و انجامِ موردهاي نمونه.

اما فعاليت هاي پشتوانه اي که براي رسيدن به بصيرتِ فوق الذکر به نظر مي آيند، شامل دو نوع فعاليت مي باشند. دسته ي اول فعاليت هايي که مانع فراموشي از اين نوع نگاه به مسايل مي شوند. و دسته ي دوم فعاليت هايي که در استخراجِ پيش فرض ها کمک مي کنند. براي هر کدام از اين موارد مي توان مثال هايي ذکر کرد. استفاده از تابلوهاي يادآوري کننده در اتاق، جمله هاي تکان دهنده در پشت زمينه ي کامپيوتر يا کمک گرفتن از تذکرِ دوستان از فعاليت هاي دسته ي اول مي باشند. و بحث هاي درجه دوم با ديگران و تقاضاي توضيحِ عميق تر از اساتيد نيز از مثال هاي دسته ي دوم مي باشند.

تنها يک توصيه باقي مي ماند و آن هم اين که من پس از چند بار تجربه ي عبور از پيش فرض، به اين نتيجه رسيدم که تنها راه فراموش نکردنِ اين اصول و ادامه دادنِ اين مسير صعب العبور، کمک گرفتن از دوست يا دوستاني هم دغدغه (و نه هم فکر) است. حرکت در اين مسير به ويژه هنگامِ اجرا گاهي به قدري دشوار مي شود که اراده هاي فردي لزوما از عهده شان برنمي آيند و ناگزير از استفاده ي اراده هاي جمعي خواهيد بود.

 

نظر
افزودن جدید جستجو
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
آدرس سایت:
عنوان:
UBBCode:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
:angry::0:confused::cheer:B):evil::silly::dry::lol::kiss::D:pinch:
:(:shock::X:side::):P:unsure::woohoo::huh::whistle:;):s
:!::?::idea::arrow:
لطفا کد آنتی اسپم نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.

کامپوننت نظرات بر مطالب، جوملا فارسی توسعه و پشتیبانی توسط گروه نرم افزاری جوملا - http://www.joomla.ir"

 
شما اين جا هستيد:   صفحه اصلي شخصي مقاله هاي عمومي عبور از پيش فرض ها