وب سايت شخصي مهدي كاظمي

PDF چاپ نامه الکترونیک

 

به نام خدا

خود‌ وسط نگاري

بسيار شنيده‌ايم كه "خير الامور اوسطها". بسيار شنيده‌ايم كه "در هر چيز و هر كس، خوبي‌ها و بدي‌ها را با هم ببين". بسيار شنيده‌ايم كه "نه افراط بكن و نه تفريط. حد اعتدال را نگه دار". همه‌ي اين موارد در همان لحظه‌ي اول عقلاني وجدان مي‌شوند. بحث روي درستي اين موارد نيست؛ كه احتياج به بحث ندارد و از روز روشن‌تر است. بحث بر سوء استفاده‌هايي است كه بعضي از آن مي‌كنند. بعضي كه براي به كرسي نشاندنِ نظرشان دو سرِ طيفِ نظرات را به گونه‌اي مي‌چينند كه نظرشان در وسطِ آن قرار گيرد. و از اين شيوه براي جلبِ ضمنيِ نظر مخاطبانِ خود كمك مي‌گيرند. نامِ اين پديده‌ را "خود وسط نگاري" مي‌گذارم. گاهي اوقات هم انسان‌ها براي راحتي وجدانِ خودشان، به اين كار اقدام مي‌كنند. اين پديده را "خود وسط پنداري" مي‌نامم. بحثِ ما در اين چند بند، بر "خود وسط نگاري" است.

در جايي كه صحبتِ شخصي از ديدِ مخاطبان، حداكثري يا حداقلي احساس مي‌شود و دليلي هم بر برتريِ نظرش نيست، سعي مي‌كند عقيده‌ي خود را عقيده‌اي ميانِ نظراتِ ديگران نشان دهد. در صورتي كه فرد دليلي بر اين مدعا داشته باشد كه نظرش، نظري مياني است، نمي‌توان بر او خرده گرفت. چرا كه احتمالا از اين خود وسط نگاري براي كساني كه دلايلِ وي را متوجه نمي‌شوند يا وقت ندارند كه متوجه شوند، استفاده مي‌كند. ولي اگر بر مدعاي خويش دليلي نداشت، چه؟ با فرضِ اين‌كه "خير الامور اوسطها"، نمي‌توان امري يافت كه اوسطها باشد ولي خير نباشد. پس اگر فرد، دليلي بر خير بودنِ نظر خويش پيدا نكند به وسط نگاريِ نظر خويش متوسل مي‌شود تا از اين اصلِ مسلم بهره گيرد. شايد ديگران وسطش بپندارند و نظرش را خير ترجمه كرده و بپذيرند! در اين شرايط است كه خود وسط نگاري رذيله‌اي مي‌شود شايسته‌ي سرزنش.

براي اين‌كه اين موضوع بيش‌تر روشن شود، مثال‌هايي را براي شما ذكر مي‌‌كنم.

- در بحثِ حقوق زنان، عده‌اي بر اين عقيده‌اند كه زن و مرد جز اندك تفاوت‌هايِ ظاهري، هيچ تفاوت ديگري با يكديگر ندارند. از اين روست كه "هر آن‌چه مرد مي‌تواند، زن نيز مي‌تواند. و آن‌چه براي مرد رواست براي زن نيز رواست. پس حقوق زن و مرد و شئونِ اين هر دو در هر موردي و موضعي مساوي است." تا اين‌جاي كار نظري مطرح شده است كه بايد به بحث نشست تا صحتِ آن را بررسي كرد. اما فرض كنيد اين صاحب‌نظر در ادامه چنين بگويد: "در واقع ما موضعي معتدل داريم. عده‌اي زن را حتي در انسانيت با مرد متفاوت مي‌دانند و مرد را سرور و جنسِ نخست مي‌شمارند. عده‌اي ديگر زن را بر مرد برتري مي‌دهند. ما نه اين را مي‌پذيريم و نه آن‌را. مرد و زن در همه‌ي شئون مساوي‌اند." اين سخنِ آخري نمونه‌اي از خود وسط نگاريِ مذموم است.

براي اين‌كه متوجه شويد چرا اين خود وسط نگاري مذموم است بگذاريد طيفِ نظراتِ حقوق زنان را به گونه‌اي ديگر ترسيم كنم. طيفي از نظرات را در نظر بگيريد كه در يك سمتِ آن "زن و مرد موجوداتي كاملا يكسان هستند" و در سمتِ ديگرش "زن و مرد دو موجود كاملا متفاوت محسوب مي‌شوند كه هيچ اشتراكي با هم ندارند". در اين طيف، ديدگاهِ صاحبانِ نظر بالا، در سويِ اولِ طيف قرار مي‌گيرد نه ميانه‌ي آن. در اين طيف، اين نظر كه "زن و مرد اصالتا با هم برابرند ولي تفاوت‌هايِ مهمي به ويژه در اين عالم با يكديگر دارند" ميانه است.

- فرض كنيد فرد ديگري چنين بگويد: "من نه معتقدم كه بايد همه را در هر كاري آزاد گذاشت كه هرج و مرج را به دنبال دارد. و نه معتقدم كه بايد با چارچوب‌هاي زيادِ ديني دست و بال آزادي را بست. بايد حد وسطي برگزيد. عقل معيار خوبي است. بايد به هر آن‌چه عقلِ بشر در هر زمان به آن حكم مي‌كند، عمل كرد. و تنها حداقل‌هايي كه عقل براي رفعِ هرج و مرج مي‌شناسد، به عنوان مرزهاي آزادي قرار داد." به روشني اين فرد خود وسط نگاري كرده است. بر سرِ درستي و نادرستي نظر وي، بحثي ندارم. ولي مي‌توان طيفِ اين نظرات را هم به گونه‌اي ديگر چيد كه اين نظر در سر حدِ اعتدال قرار نگيرد.

اگر "عقل تنها عاملي است كه براي تعيينِ حدِ آزادي بايد مورد استفاده قرار گيرد" و "دين تنها وسيله‌ي سنجشِ حد آزادي است" را دو سرِ طيفِ نظرات در اين حوزه در نظر بگيريم، قضاوت متفاوت است. در اين شرايط، نظر فوق‌الذكر، در سمتِ اولِ طيف قرار مي‌گيرد و اين نظر كه "دين و عقل بايد به دست هم، آزادي‌ها را بسنجند و مرز‌هاي آن‌ها را تعيين كنند" معتدل محسوب مي‌شود.

خود وسط نگاري، از شيوه‌هايي نيست كه فيلسوفان براي اثباتِ نظرات خود به كار برند. اين ابزار كاربردي اقناعي دارد و معمولا سخن‌وران از آن استفاده مي‌كنند. اين‌ها را نگفتم كه شما را به هر گونه وسط نگاري بدبين كنم كه براستي خير الامور اوسطهاست. تنها خواستم بگويم كه هر وسطي خير نيست. و به طور كلي بسياري از نظرات را مي‌توان وسط نگاشت، اگر طيفِ مناسبي براي بيانِ آن‌ها بسازيم.

16/8/86

مهدي كاظمي

 

نظر
افزودن جدید جستجو
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
آدرس سایت:
عنوان:
UBBCode:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
:angry::0:confused::cheer:B):evil::silly::dry::lol::kiss::D:pinch:
:(:shock::X:side::):P:unsure::woohoo::huh::whistle:;):s
:!::?::idea::arrow:
لطفا کد آنتی اسپم نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.

کامپوننت نظرات بر مطالب، جوملا فارسی توسعه و پشتیبانی توسط گروه نرم افزاری جوملا - http://www.joomla.ir"

 
شما اين جا هستيد:   صفحه اصلي شخصي مقاله هاي عمومي خود وسط نگاري